1. કૈલાસનું મહત્ત્વ
પશ્ચિમ તિબેટમાં આવેલો કૈલાસ પર્વત ચાર ધર્મો માટે પવિત્ર છે. હિંદુઓ તેને શિવનું નિવાસસ્થાન માને છે, બૌદ્ધો દેમચોકનું ધામ, જૈનો ઋષભદેવના નિર્વાણનું સ્થાન, અને બોન ધર્મના અનુયાયીઓ પોતાની આધ્યાત્મિક શક્તિનું કેન્દ્ર. તેની તળેટીમાં માનસરોવર આવેલું છે.
યાત્રાળુઓ કોરા કરે છે, એટલે કે પર્વતની આસપાસ લગભગ 52 કિમીની પરિક્રમા, જે સામાન્ય રીતે ત્રણ દિવસમાં પૂરી થાય છે અને તેમાં લગભગ 5,630 મીટર ઊંચો ડોલ્મા લા પાસ પાર કરવો પડે છે.
2. જવાના બે રસ્તા
પહેલો રસ્તો વિદેશ મંત્રાલય (MEA) દ્વારા ચલાવાતી સરકારી યાત્રા છે. તે યોગ્યતા ધરાવતા ભારતીય નાગરિકો માટે છે, બેઠકો મર્યાદિત છે, અને યાત્રીઓની પસંદગી કમ્પ્યુટરાઇઝ્ડ ડ્રોથી થાય છે. 2026માં 20 બેચમાં 1,000 બેઠકો હતી, અરજીઓ 19 મેએ બંધ થઈ, અને યાત્રા જૂનથી ઓગસ્ટ સુધી ચાલી.
બીજો રસ્તો ખાનગી ટૂર છે, જે સામાન્ય રીતે નેપાળ થઈને જાય છે. ખાનગી ટૂરની તારીખો વધુ લવચીક હોય છે, પણ 2026માં માન્ય પરમિટ કે ચીનના વિઝા વગર કેટલાક પ્રવાસીઓ નેપાળમાં ફસાઈ ગયા પછી MEAએ યાત્રાળુઓને ચેતવણી આપી હતી. માત્ર એવા રજિસ્ટર્ડ ઓપરેટર પાસે જ બુકિંગ કરો, જે અગાઉથી પરમિટ બતાવી શકે.
3. ખર્ચ કેટલો થાય?
સરકારી યાત્રા માટે 2026નો સત્તાવાર અંદાજ લિપુલેખ રૂટ પર વ્યક્તિદીઠ લગભગ રૂ. 2.09 લાખ હતો. અખબારી અહેવાલો મુજબ નાથુ લા રૂટનો ખર્ચ લગભગ રૂ. 3.31 લાખ હતો. આ અંદાજમાં યાત્રા દરમિયાનની મુસાફરી, રહેઠાણ અને વ્યવસ્થાનો સમાવેશ થાય છે.
દિલ્હી સુધીની મુસાફરી, મેડિકલ ટેસ્ટ, ગરમ કપડાં અને સાધનો, ઇન્શ્યોરન્સ, અને કોરા દરમિયાન અંગત પોર્ટર કે ઘોડા માટેનું બજેટ અલગ રાખો. ખાનગી ટૂરની કિંમત રૂટ, ગ્રુપના કદ અને હોટલના સ્તર પ્રમાણે ઘણી બદલાય છે, તેથી કિંમતની સરખામણી કરતાં પહેલાં તેમાં શું સામેલ છે તેની સરખામણી કરો.
4. લિપુલેખ કે નાથુ લા?
ઉત્તરાખંડ થઈને જતો લિપુલેખ પાસનો રૂટ લગભગ 22 દિવસ લે છે અને તેમાં ભારતીય બાજુએ વધુ ટ્રેકિંગ છે. સિક્કિમ થઈને જતો નાથુ લા રૂટ લગભગ 21 દિવસ લે છે અને મોટા ભાગે વાહન માર્ગે થાય છે, તેથી વડીલ યાત્રાળુઓ માટે અનુકૂળ છે, પણ તેનો ખર્ચ વધુ છે.
5. યોગ્યતા અને શારીરિક તૈયારી
સરકારી યાત્રીઓ માન્ય પાસપોર્ટ ધરાવતા ભારતીય નાગરિક હોવા જોઈએ, અને પ્રસ્થાન પહેલાં દિલ્હીમાં મેડિકલ ટેસ્ટ પાસ કરવા જરૂરી છે. ઉંમરની મર્યાદા અને બીજા નિયમો દર વર્ષે સત્તાવાર KMY વેબસાઇટ પર પ્રકાશિત થાય છે, તેથી અરજી કરતાં પહેલાં તે તપાસી લો.
યાત્રામાં 5,000 મીટરથી ઊંચા પાસ પાર કરવા પડે છે. જતાં પહેલાં ઓછામાં ઓછા બે મહિના અગાઉથી ચાલવાની અને દાદર ચઢવાની તાલીમ શરૂ કરો, અને ત્યાં પહોંચ્યા પછી ધીમે ધીમે ઊંચાઈને અનુકૂળ થાઓ.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
કૈલાસ માનસરોવર યાત્રાનો ખર્ચ કેટલો છે?
સરકારી યાત્રા માટે 2026નો સત્તાવાર અંદાજ લિપુલેખ રૂટ પર વ્યક્તિદીઠ લગભગ રૂ. 2.09 લાખ હતો. અખબારી અહેવાલો મુજબ નાથુ લા રૂટનો ખર્ચ લગભગ રૂ. 3.31 લાખ હતો. ખાનગી ટૂરનો ખર્ચ રૂટ અને તેમાં સામેલ સેવાઓ પ્રમાણે બદલાય છે.
કૈલાસ માનસરોવર યાત્રા ક્યારે થાય છે?
સરકારી યાત્રા જૂનથી ઓગસ્ટ સુધી ચાલે છે. રજિસ્ટ્રેશન સામાન્ય રીતે એપ્રિલ કે મેમાં સત્તાવાર KMY વેબસાઇટ પર શરૂ થાય છે.
MEA યાત્રા માટે યાત્રાળુઓની પસંદગી કેવી રીતે થાય છે?
યોગ્યતા ધરાવતા અરજદારોમાંથી કમ્પ્યુટરાઇઝ્ડ ડ્રો દ્વારા બેઠકો ફાળવાય છે. 2026માં 20 બેચ માટે 1,000 યાત્રીઓની પસંદગી થઈ હતી.
કયો રૂટ સહેલો છે, લિપુલેખ કે નાથુ લા?
નાથુ લા સહેલો છે, કારણ કે મોટા ભાગનો રસ્તો રોડ માર્ગે છે, જે વડીલ યાત્રાળુઓ માટે અનુકૂળ છે. લિપુલેખમાં વધુ ટ્રેકિંગ છે પણ ખર્ચ ઓછો છે.
શું હું ખાનગી ટૂર સાથે કૈલાસ જઈ શકું?
હા, ઘણી ખાનગી ટૂર નેપાળ થઈને જાય છે. માત્ર એવા રજિસ્ટર્ડ ઓપરેટર પાસે જ બુકિંગ કરો, જે અગાઉથી માન્ય તિબેટ પરમિટ અને ચીનના વિઝા બતાવી શકે, કારણ કે MEAએ લાઇસન્સ વગરના ઓપરેટરો વિશે યાત્રાળુઓને ચેતવણી આપી છે.
સ્રોત
- Kailash Manasarovar Yatra, Ministry of External Affairs
- Tribune India: Kailash Manasarovar Yatra 2026 from June to August
- Organiser: 1000 pilgrims in 20 batches
- Telangana Today: MEA advisory on private operators
તારીખો, ફી અને નિયમો દર સીઝનમાં બદલાય છે. યાત્રા પહેલાં સત્તાવાર સ્રોત પરથી ખાતરી અવશ્ય કરો.
