1. कैलासचे महत्त्व
पश्चिम तिबेटमधील कैलास पर्वत चार धर्मांसाठी पवित्र आहे. हिंदू त्याला शिवाचे निवासस्थान मानतात, बौद्ध डेमचोकचे स्थान, जैन ऋषभनाथांना मोक्ष मिळाले ते ठिकाण, आणि बॉन धर्माचे अनुयायी त्यांच्या आध्यात्मिक शक्तीचे केंद्र मानतात. त्याच्या पायथ्याशी मानसरोवर आहे.
यात्रेकरू पर्वताभोवती सुमारे 52 किमीची परिक्रमा (कोरा) पायी करतात. ती सहसा तीन दिवसांत पूर्ण होते आणि वाटेत सुमारे 5,630 मीटर उंचीवरील डोल्मा ला खिंड ओलांडावी लागते.
2. जाण्याचे दोन मार्ग
पहिला मार्ग म्हणजे परराष्ट्र मंत्रालयातर्फे (MEA) आयोजित सरकारी यात्रा. ती पात्र भारतीय नागरिकांसाठी खुली असते, जागा मर्यादित असतात आणि यात्रेकरूंची निवड संगणकीकृत सोडतीने होते. 2026 मध्ये 20 तुकड्यांमध्ये 1,000 जागा होत्या, अर्ज 19 मे रोजी बंद झाले आणि यात्रा जून ते ऑगस्टदरम्यान झाली.
दुसरा मार्ग म्हणजे खासगी टूर, सहसा नेपाळमार्गे. खासगी टूरच्या तारखा अधिक लवचिक असतात, पण 2026 मध्ये काही प्रवासी वैध परमिट किंवा चिनी व्हिसाशिवाय नेपाळमध्ये अडकल्यानंतर MEA ने यात्रेकरूंना सावधगिरीचा इशारा दिला. परमिट आधीच दाखवू शकणाऱ्या नोंदणीकृत ऑपरेटरकडेच बुकिंग करा.
3. खर्च किती येतो?
सरकारी यात्रेसाठी 2026 चा अधिकृत अंदाज लिपुलेख मार्गासाठी प्रति व्यक्ती सुमारे ₹2.09 लाख होता. माध्यमांतील वृत्तांनुसार नाथु ला मार्गाचा खर्च सुमारे ₹3.31 लाख होता. या अंदाजात यात्रेदरम्यानचा प्रवास, निवास आणि इतर व्यवस्था यांचा समावेश असतो.
दिल्लीपर्यंतचा प्रवास, वैद्यकीय तपासण्या, गरम कपडे आणि साहित्य, विमा, तसेच परिक्रमेसाठी वैयक्तिक हमाल किंवा घोडे यांचा खर्च वेगळा धरा. खासगी टूरचे दर मार्ग, गटाचा आकार आणि हॉटेलचा दर्जा यानुसार खूप बदलतात, म्हणून किंमतींची तुलना करण्यापूर्वी त्यात काय समाविष्ट आहे ते तपासा.
4. लिपुलेख की नाथु ला?
उत्तराखंडमधून जाणाऱ्या लिपुलेख खिंडीच्या मार्गाला सुमारे 22 दिवस लागतात आणि भारताच्या बाजूला जास्त ट्रेक करावा लागतो. सिक्कीममधून जाणाऱ्या नाथु ला मार्गाला सुमारे 21 दिवस लागतात आणि बहुतेक प्रवास गाडीने होतो, त्यामुळे तो ज्येष्ठ यात्रेकरूंसाठी सोयीचा आहे, पण त्याचा खर्च जास्त आहे.
5. पात्रता आणि शारीरिक तयारी
सरकारी यात्रेसाठी यात्रेकरू वैध पासपोर्ट असलेले भारतीय नागरिक असले पाहिजेत आणि निघण्यापूर्वी दिल्लीत वैद्यकीय तपासण्या उत्तीर्ण करणे आवश्यक आहे. वयोमर्यादा आणि इतर नियम दरवर्षी अधिकृत KMY वेबसाइटवर प्रसिद्ध होतात, म्हणून अर्ज करण्यापूर्वी ते तपासा.
ही यात्रा 5,000 मीटरपेक्षा उंच खिंडी ओलांडते. जाण्याआधी किमान दोन महिने चालण्याचा आणि जिने चढण्याचा सराव सुरू करा, आणि तिथे पोहोचल्यावर हळूहळू उंचीशी जुळवून घ्या.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
कैलास मानसरोवर यात्रेला किती खर्च येतो?
सरकारी यात्रेसाठी 2026 चा अधिकृत अंदाज लिपुलेख मार्गावर प्रति व्यक्ती सुमारे ₹2.09 लाख होता. माध्यमांतील वृत्तांनुसार नाथु ला मार्गाचा खर्च सुमारे ₹3.31 लाख होता. खासगी टूरचा खर्च मार्ग आणि समाविष्ट सेवांनुसार बदलतो.
कैलास मानसरोवर यात्रा कधी असते?
सरकारी यात्रा जून ते ऑगस्टदरम्यान होते. नोंदणी सहसा एप्रिल किंवा मेमध्ये अधिकृत KMY वेबसाइटवर सुरू होते.
MEA यात्रेसाठी यात्रेकरूंची निवड कशी होते?
पात्र अर्जदारांमधून संगणकीकृत सोडतीने जागा दिल्या जातात. 2026 मध्ये 20 तुकड्यांसाठी 1,000 यात्रेकरूंची निवड झाली.
कोणता मार्ग सोपा आहे, लिपुलेख की नाथु ला?
नाथु ला मार्ग सोपा आहे, कारण बहुतेक प्रवास रस्त्याने होतो आणि तो ज्येष्ठ यात्रेकरूंना सोयीचा ठरतो. लिपुलेख मार्गावर ट्रेक जास्त आहे, पण खर्च कमी आहे.
खासगी टूरने कैलासला जाता येते का?
होय, अनेक खासगी टूर नेपाळमार्गे जातात. वैध तिबेट परमिट आणि चिनी व्हिसा आधीच दाखवू शकणाऱ्या नोंदणीकृत ऑपरेटरकडेच बुकिंग करा, कारण MEA ने परवाना नसलेल्या ऑपरेटरबद्दल यात्रेकरूंना इशारा दिला आहे.
स्रोत
- Kailash Manasarovar Yatra, Ministry of External Affairs
- Tribune India: Kailash Manasarovar Yatra 2026 from June to August
- Organiser: 1000 pilgrims in 20 batches
- Telangana Today: MEA advisory on private operators
तारखा, शुल्क आणि नियम प्रत्येक हंगामात बदलतात. प्रवासापूर्वी अधिकृत स्रोताकडून नक्की खात्री करून घ्या.
