हरिद्वार कुंभमेळा 2027: शाही स्नान तारखा, घाट, प्रवास

1. कुंभ की अर्धकुंभ? 2027 मध्ये हरिद्वारमध्ये काय भरते

हरिद्वारमध्ये साधारण दर 12 वर्षांनी पूर्ण कुंभ आणि प्रत्येक पूर्ण कुंभानंतर साधारण सहा वर्षांनी अर्धकुंभ, म्हणजे अर्धा कुंभ, भरतो. मागील पूर्ण कुंभ 2021 मध्ये झाला आणि कोविड साथीमुळे तो कमी दिवसांत व मर्यादित स्वरूपात आटोपला. त्याआधीचा कुंभ 2010 मध्ये झाला. म्हणजे पारंपरिक चक्रानुसार 2027 चा मेळा अर्धकुंभ आहे.

उत्तराखंडने तो पूर्ण कुंभाच्या भव्यतेने भरवण्याचा निर्णय घेतला आहे. 2027 चा अर्धकुंभ पूर्ण कुंभाइतक्याच थाटात साजरा होईल आणि अर्धकुंभात पहिल्यांदाच साधू आणि संत अमृत स्नान, म्हणजे आखाड्यांचे शाही स्नान, करतील, अशी घोषणा मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी यांनी नोव्हेंबर 2025 मध्ये केली. 2010 आणि 2021 पेक्षा कितीतरी पट अधिक भाविक येतील, अशी राज्याची अपेक्षा असल्याचे त्यांनी सांगितले.

ऑक्टोबर 2026 मध्ये राज्याने हरिद्वार कुंभमेळा 2027 या नावाने अधिकृत लोगो, गीत आणि वेबसाइट सुरू केली. तुम्ही कोणतेही नाव वापरा, तारखा आणि घाट तेच आहेत.

2. हरिद्वार कुंभ 2027 च्या स्नानाच्या सर्व दहा तारखा

स्नानाचे वेळापत्रक मुख्यमंत्र्यांनी गंगेच्या तीरावर सर्व 13 आखाड्यांच्या आचार्यांसोबत आणि संतांसोबत जाहीर केले आणि नंतर मेळा अधिकारी सोनिका सिंह यांनी त्याची पुष्टी केली. स्नानाचे दहा दिवस असे आहेत:

14 जानेवारी: मकर संक्रांत. 6 फेब्रुवारी: मौनी अमावास्या. 11 फेब्रुवारी: वसंत पंचमी. 20 फेब्रुवारी: माघ पौर्णिमा. 6 मार्च: महाशिवरात्र, अमृत स्नान. 8 मार्च: फाल्गुन अमावास्या, अमृत स्नान. 7 एप्रिल: नवसंवत्सर, हिंदू नववर्ष. 14 एप्रिल: मेष संक्रांत, अमृत स्नान. 15 एप्रिल: रामनवमी. 20 एप्रिल: चैत्र पौर्णिमा.

तीन अमृत स्नानाच्या दिवशी आखाडे ठरलेल्या क्रमाने मिरवणुकीने हर की पौडीला जातात आणि सर्वसामान्य भाविकांच्या आधी स्नान करतात. हे मेळ्यातील सर्वात नेत्रदीपक आणि सर्वाधिक गर्दीचे दिवस असतात. या दिवशी मिरवणुका जात असताना रस्ते बंद असतील आणि मुख्य घाटावर जाण्यावर निर्बंध असतील, याची तयारी ठेवा.

प्रत्येक दिवशी स्नानाच्या वेळा आखाडे आणि मेळा प्रशासन ठरवतात. स्नानाच्या आधीच्या आठवड्यात हरिद्वार कुंभची अधिकृत वेबसाइट तपासा.

3. हर की पौडी आणि घाट

हर की पौडी, म्हणजे भगवंताच्या पायऱ्या, हा हरिद्वारमधील सर्वात पवित्र घाट आणि प्रत्येक कुंभाचे हृदय आहे. हा घाट राजा विक्रमादित्याने बांधला अशी परंपरा हरिद्वार जिल्हा प्रशासनाने नोंदवली आहे. दररोज संध्याकाळी गंगा आरतीसाठी हजारो लोक येथे जमतात, तेव्हा सूर्य मावळत असताना दिवे उंचावले जातात आणि नदीत सोडले जातात.

कुंभाची गर्दी एकट्या हर की पौडीवर मावू शकत नाही, म्हणून दोन्ही तीरांवरील अनेक घाटांवर स्नान होते. 2027 साठी राज्य नवे घाट बांधत आहे, कांगडा घाटाचा विस्तार करत आहे आणि जुन्या घाटांची दुरुस्ती करत आहे. जुलै 2026 मध्ये मुख्यमंत्र्यांनी गंगा कॉरिडॉर परिसरातील सुमारे ₹235 कोटींच्या कामांचा प्रारंभ केला, ज्यात हर की पौडी आणि सुभाष घाटाच्या ₹66.76 कोटींच्या पुनर्विकासाचा समावेश आहे.

स्नानाच्या दिवशी मेळा क्षेत्रातील गंगेच्या कोणत्याही घाटावर तेवढेच पुण्य मिळते, त्यामुळे हर की पौडीकडेच जाण्यासाठी धक्काबुक्की करण्याची गरज नाही. प्रत्येक घाटावर जीवरक्षक, सुरक्षा दोर आणि मोटरबोटी ठेवण्याची राज्याची योजना आहे. ही व्यवस्था असेल तिथेच स्नान करा आणि साखळ्या किंवा दोर धरून ठेवा, कारण प्रवाह जोरदार असतो.

4. हरिद्वारला कसे पोहोचावे

विमानाने: सर्वात जवळचा विमानतळ देहरादूनचा जॉली ग्रांट विमानतळ आहे, जो हरिद्वारपासून सुमारे 37 किमी अंतरावर आहे. परदेशातील यात्रेकरू सहसा दिल्लीला विमानाने येऊन पुढे रस्त्याने किंवा रेल्वेने प्रवास करतात.

रेल्वेने: उत्तर रेल्वेच्या हरिद्वार स्थानकावर दिल्ली, मुंबई, कोलकाता आणि इतर मोठ्या शहरांतून थेट गाड्या येतात. मोठ्या मेळ्यांसाठी भारतीय रेल्वे सहसा जादा गाड्या सोडते आणि मेळा अधिकाऱ्यांनी हरिद्वार स्थानकावरील रेल्वेच्या तयारीचा आढावा घेतला आहे. आरक्षण सुरू होताच लगेच तिकीट काढा आणि अमृत स्नानाच्या दिवसांच्या आसपास गाड्या खचाखच भरलेल्या असतील हे लक्षात ठेवा.

रस्त्याने: दिल्ली, हरियाणा, उत्तर प्रदेश, पंजाब आणि उर्वरित उत्तराखंडमधून हरिद्वारला बस आणि कारने जाणे सोयीचे आहे. मेळ्याच्या काळात खासगी गाड्या प्रवेशाच्या ठिकाणी पार्किंगमध्येच थांबवल्या जातात आणि शटल गाड्या भाविकांना घाटांच्या दिशेने नेतात. शेवटचा टप्पा पायी चालावा लागेल, आणि स्नानाच्या दिवशी कधी कधी अनेक किलोमीटर चालावे लागते.

5. कुठे राहावे

हरिद्वारमध्ये हॉटेल, धर्मशाळा आणि आश्रमांची अतिथीगृहे आहेत, पण कुंभाच्या गर्दीसाठी ती पुरेशी नाहीत. अनेक भाविक ऋषिकेश किंवा देहरादूनमध्ये राहतात आणि स्नानासाठी हरिद्वारला येतात. अमृत स्नानाच्या दिवशी हा प्रवास खूपच जास्त वेळ घेऊ शकतो, म्हणून शक्य असल्यास त्या तारखांना हरिद्वारमध्येच राहा.

मेळा प्रशासन कॅम्प साइट्ससह एक तात्पुरते शहर उभारण्याचे नियोजन करत आहे आणि श्यामपूर, गंडीखाता आणि चंडीघाट येथे विशेष तंबू क्षेत्रे नियोजित आहेत. अनेक आखाडे आणि आश्रमही कॅम्प चालवतात, जिथे भाविक राहू शकतात. नोव्हेंबर 2026 च्या सुरुवातीला आम्ही तपासले तेव्हा तंबूंसाठी कोणतीही अधिकृत सार्वजनिक बुकिंग व्यवस्था आढळली नाही, म्हणून अधिकृत कुंभ तंबू विकत असल्याचा दावा करणाऱ्या कोणत्याही वेबसाइटबाबत राज्य खात्री करेपर्यंत सावध राहा.

काहीही बुक केले तरी सर्वात जवळचा घाट तिथून पायी किती दूर आहे ते विचारून घ्या, कारण मुख्य दिवशी वाहनांवर निर्बंध असतात.

6. गर्दी आणि सुरक्षिततेबाबत टिप्स

स्नानाच्या आदल्या दिवशी पोहोचा आणि दिवसा उजेडात तुमच्या खोलीपासून घाटापर्यंतचा मार्ग चालून पाहा. स्नानाच्या दिवशी सकाळी लवकर निघा आणि नियोजन साधे ठेवा.

गोंधळ होणार नाही असे भेटण्याचे ठिकाण ठरवा, जसे क्रमांक असलेली पोलीस चौकी किंवा नाव असलेले मंदिर, आणि चुकामूक झाल्यास कोणत्या वेळी भेटायचे हेही ठरवा. प्रत्येक मुलाच्या आणि प्रत्येक वयस्कर व्यक्तीच्या खिशात फोन नंबर लिहिलेले कार्ड ठेवा. मेळा प्रशासन भाविकांसाठी हेल्पलाइन आणि माहिती केंद्रे सुरू करण्याचे नियोजन करत आहे.

पोलिसांनी ठरवलेले एकेरी मार्ग आणि अडथळे पाळा, अंतर वाढले तरीही. पुलांवर किंवा अरुंद गल्ल्यांमध्ये थांबू नका आणि गर्दी दाटलेली असताना पुढे ढकलू नका. फोटो ओळखपत्र, पाणी, हलकी शाल आणि थोडी रोकड बरोबर ठेवा. जानेवारी आणि फेब्रुवारीत हरिद्वारमधील सकाळ थंड असते आणि नदीचे पाणी त्याहूनही थंड असते, म्हणून बदलण्यासाठी कोरडे कपडे सोबत घ्या.

तुम्हाला हृदयाचा किंवा श्वसनाचा त्रास असेल, किंवा तुम्ही खूप वयस्कर आई-वडिलांसोबत प्रवास करत असाल, तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि अमृत स्नानाचे दिवस टाळण्याचा गांभीर्याने विचार करा. मेळा क्षेत्रात तात्पुरती रुग्णालये आणि फिरती वैद्यकीय पथके कार्यरत असतील.

7. कमी गर्दी हवी असल्यास जाण्याचे सर्वोत्तम दिवस

मुख्य तारखांच्या दरम्यानचा सामान्य आठवड्याचा दिवस स्नानासाठी सर्वात शांत असतो, तेव्हा घाटांवर वर्दळ असते पण चालता येते. जानेवारीचा शेवटचा आठवडा आणि 20 फेब्रुवारीची माघ पौर्णिमा ते 6 मार्चची महाशिवरात्र यांच्या मधले दिवस शांत भेटीसाठी चांगले आहेत.

आखाड्यांच्या मिरवणुका पाहायच्या असतील तर 6 मार्च, 8 मार्च किंवा 14 एप्रिलचे नियोजन करा, पण लवकर बुकिंग करा, घाटाजवळ राहा आणि लांब चालण्याची तयारी ठेवा. महाशिवरात्र आणि फाल्गुन अमावास्या हे दोन दिवस एकमेकांच्या जवळ येतात, त्यामुळे तो संपूर्ण आठवडा शहरात गर्दी असेल.

हरिद्वारसोबत ऋषिकेश छान जोडता येते, आणि वर्षाच्या पुढच्या भागात चार धाम यात्राही, जिची मंदिरे सहसा एप्रिलच्या शेवटी किंवा मे महिन्यात उघडतात. 31° North मध्ये आम्ही शांत स्नानाच्या दिवसाभोवती, आधी किंवा नंतर ऋषिकेशमध्ये वेळ ठेवून हरिद्वार कुंभ यात्रेचे नियोजन करून देऊ शकतो.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

हरिद्वार कुंभ 2027 च्या शाही स्नानाच्या तारखा कोणत्या?

पूर्वी शाही स्नान म्हटले जाणारे तीन अमृत स्नानाचे दिवस म्हणजे 6 मार्चला महाशिवरात्र, 8 मार्चला फाल्गुन अमावास्या आणि 14 एप्रिल 2027 ला मेष संक्रांत.

हरिद्वार कुंभमेळा 2027 कधी सुरू होतो आणि कधी संपतो?

स्नानाचा पहिला दिवस 14 जानेवारी 2027 ला मकर संक्रांत आणि शेवटचा दिवस 20 एप्रिल 2027 ला चैत्र पौर्णिमा आहे. एकूण स्नानाचे दहा दिवस आहेत.

हरिद्वार कुंभ 2027 अर्धकुंभ आहे की पूर्ण कुंभ?

पारंपरिक चक्रानुसार हा अर्धकुंभ आहे, जो 2021 च्या कुंभानंतर सहा वर्षांनी येतो. उत्तराखंड तो पूर्ण कुंभाच्या भव्यतेने साजरा करत आहे आणि अर्धकुंभात पहिल्यांदाच आखाडे अमृत स्नान करतील.

हरिद्वार कुंभसाठी सर्वात जवळचा विमानतळ कोणता?

देहरादूनचा जॉली ग्रांट विमानतळ, जो हरिद्वारपासून सुमारे 37 किमी अंतरावर आहे. हरिद्वार स्थानकावर दिल्ली, मुंबई आणि कोलकाता येथून थेट गाड्याही येतात.

हरिद्वार कुंभ 2027 साठी नोंदणी आवश्यक आहे का?

नोव्हेंबर 2026 पर्यंत यात्रेकरूंसाठी कोणतीही सक्तीची नोंदणी जाहीर झाली नव्हती. प्रवासापूर्वी haridwarkumbh.uk.gov.in ही अधिकृत वेबसाइट तपासा.

कुटुंबासोबत हरिद्वार कुंभ 2027 ला जाण्यासाठी सर्वोत्तम दिवस कोणता?

मुख्य स्नानाच्या तारखांच्या दरम्यानचा सामान्य आठवड्याचा दिवस सर्वात सोयीचा असतो, उदाहरणार्थ जानेवारीचा किंवा फेब्रुवारीचा शेवटचा आठवडा. मुले किंवा वयस्कर आई-वडील सोबत असतील तर 6 मार्च, 8 मार्च आणि 14 एप्रिल हे अमृत स्नानाचे दिवस टाळा.